Lekker cynische politieke tv-series

Cynisme over het politieke systeem. Dat is wat de vele tv-series over de Amerikaanse politiek met elkaar verbindt. Van gekonkel in achterkamertjes tot een ontspoord presidentsgezin. Een kijkwijzer voor de politieke televisie-serie.

Dit artikel verscheen eerder in NRC Handelsblad.

Dokters, politieagenten en advocaten zijn de vaste beroepen in televisieseries. Maar in Amerika hebben televisiemakers een nieuw beroep ontdekt: politicus. Waar in Europa Borgen een hit is, wordt Amerika overspoeld met politieke series. Nooit eerder verschenen er zoveel televisieseries over politiek in Amerika: van grappig tot dramatisch, van scènes over martelingen tot een open gulp bij een televisiedebat. Politieke series krijgen stuk voor stuk goede kijkcijfers, sommige kwamen dit najaar bij de Emmy Awards als grote winnaars uit de bus.

Terecht dat televisiemakers dit genre ontdekt hebben, zegt Mediaprofessor Robert Thompson van de Syracuse Universiteit. „De nationale politiek zit vol spanning.” Maar  een droog onderwerp als politiek vraagt wel om creativiteit van de makers. „In dokters- en politieseries gaat het in elke aflevering over leven en dood. De Amerikaanse regering begint niet elke dag een oorlog. Als je er fictie van maakt, moet je het spanningsniveau wat opkrikken.” En dus kiezen de makers voor andere ingrediënten om de series smeuïg te maken: humor in de Amazon-serie Alpha House en HBO-serie Veep, drama in Political Animals en seksuele intriges in House of Cards. Een thrillerachtige combinatie van dat alles is de serie Scandal op Net5.

Thompson denkt dat de televisieserie The West Wing (1999-2006) aan de wieg staat van de huidige golf aan series. In de serie, geschreven door Aaron Sorkin, draait het om de westelijke vleugel van het Witte Huis, waar het beleid van de Amerikaanse president wordt uitgezet. The West Wing had ook buiten de VS zo’n impact dat bijvoorbeeld Femke Halsema een aantal jaar geleden de fictieve president aanhaalde in een Kamerdebat. De televisieserie zit vol idealisme, met een president die het liefst elke aflevering afsloot met een preek over vrijheid en democratie. Het was tekenend voor de tijd, aldus Thompson.

„West Wing was een fantasiewereld met nobele, eerbiedwaardige mensen. Toen Obama aan de macht kwam, heerste datzelfde hoopvolle idealisme. Alsof hij een messias was. Na een paar maanden was dat al weg.”

De huidige politieke series kenmerken zich meer door cynisme over het politieke systeem. „De series tonen nu vooral hoe disfunctioneel Amerika is. De versies komen dichter bij wat je ook op CNN ziet; sarcasme en corruptie. Alle televisie moet cynisch zijn, anders lijkt het naïef.” Het afgelopen jaar kende de Amerikaanse politiek een burgemeesterskandidaat die seksueel getinte sms’jes stuurde en een budgetcrisis die de hele overheid plat legde. Voer voor de Amerikaanse late night shows die elke avond de vloer aanvegen met politici. „The Daily Show en The Colbert Report hebben het klimaat gecreëerd voor dit soort fictieve series”, zegt Thompson. „Er is zoveel bronmateriaal beschikbaar. Toch zijn de makers voorzichtig; series zijn bijna nooit gebaseerd op de huidige regering.”

Twee van de politieke series zijn speciaal geschreven voor online kanalen: Alpha House voor winkelwarenhuis Amazon, en House of Cards voor de website Netflix. „Amazon en Netflix willen zich positioneren in een nieuwe markt ”, zegt Thompson. Volgens hem neemt door het grote aantal zenders ook het huidige aanbod politieke series toe. „Zenders kunnen zich meer dan vroeger richten op een kleinere kijkersgroep, in dit geval de in politiek geïnteresseerde kijker.” Voor die markt moeten de details kloppen, dat maakt de rol van de politiek adviseur onontbeerlijk. Politiek verslaggever Jonathan Alter is zo iemand. Hij verkent als adviseur voor de serie Alpha House de grens tussen feit en fictie.

„Ik vraag me bij elk nieuwtje af: levert het een goed journalistiek verhaal op of kan ik het beter voor de serie gebruiken?”

Volgens hem profiteren de series in een ‘politiek giftig klimaat’. „Dat geeft ons makers veel om mee te werken.” Alpha House speelt zich af in een studentikoos huis in Washington waar vier Republikeinse senatoren wonen. De serie is gebaseerd op een bestaand huis en dus nam CNN er een kijkje, kort na de lancering op tv. De werkelijkheid bleek bizarder dan de serie: onderbroeken slingerden over de grond, muizen liepen door de keuken. Hollywood en Washington hebben elkaar altijd al nodig, maar nu vinden er opvallende kruisbestuivingen plaats. Een voormalig speechschrijver van president Obama, Jon Lovett, werd scenarioschrijver in Hollywood en schreef mee aan de televisieserie 1600 Penn. De geïnformeerde kijker haalt er tijdens de aftiteling zo de Washingtonse incrowd uit. Scandal werd mede gemaakt door Judy Smith, de Washingtonse crisismanager op wie de serie gebaseerd is. Ze stond Monica Lewinsky bij in het seksschandaal rond president Bill Clinton, maar haar meeste cliënten zijn geheim. Door de populariteit van de televisieserie wordt Judy Smith nu op straat herkend, verschijnt ze in televisieshows en promoot ze haar zelfhulpboek.

Shots van de stad Washington zijn in elke serie een belangrijke constante, hoewel er in werkelijkheid nauwelijks scènes zijn opgenomen. De politiek is een kapstok waar de verhaallijnen losjes aan hangen. In Scandal is een staatsdiner vooral het voorspel voor een machtsspel. Als de gesprekken politiek technisch worden,  gebruiken de series een beroemde West Wing-truc: de walk and talk. Daarbij lopen karakters door de gangen om de schijn van actie te geven en praten ze over politiek, het liefst tegen een niet-begrijpend kijkende assistent. Volgens adviseur Alter doet politiek er vaak helemaal niet toe in Alpha House. „Als iemand hondenvoer eet in plaats van muesli, is dat altijd grappig, of het nu een politicus is of niet.” Toch vindt hij de politiek een belangrijk ingrediënt.

„Zou Grey’s Anatomy buiten een ziekenhuis kunnen spelen? Vast, maar dan zou het niet Grey’s Anatomy zijn.”

KIJKGIDS

Scandal
Politieke thriller.
Op Net5

House of Cards
Zwarte humor en politieke achterkamertjes.
Met Kevin Spacey.
Online via Netflix.

Veep
Humoristische serie over een blunderende vrouwelijke vice-president.
Via betaalkanaal HBO

Alpha House
Humoristische serie over vier senatoren die in een studentikoos huis wonen.
Op import dvd.

1600 Penn
Humoristische serie over een ontspoord presidentsgezin.
Import dvd.

Political Animals
Zesdelige dramaserie over vrouwelijke minister die gezin bijeen probeert te houden. Gebaseerd op Hillary Clinton.
Import dvd